Mijn scriptie (poging 2) gaat over een liedje. Een Afrikaanstalige rockballad (…) over Koos de la Rey, een Afrikaanse generaal die tijdens de Tweede Boerenoorlog dapper stand hield tegen de Britten en uiteindelijk toch ten onder ging. Zanger en tekstschrijver Bok van Blerk stormde er eind vorig jaar de hitparades mee binnen. De la Rey wordt ook wel ‘het beste Afrikaanstalige nummer ooit’ genoemd. Albums zijn niet aan te slepen. Hij heeft al 86 keer platina of zo.
Inderdaad, die stomme alfa’s mogen werkelijk overal op afstuderen. Neem even de tijd om dit dubieuze clipje te bekijken.
Geloof het of niet, maar dit nummer houdt Zuid-Afrika nu al maandenlang in zijn greep. Een heus nationaal debat is ontsproten waarin wetenschappers, journalisten en politici hevige polemieken voeren. Een zaak van nationaal belang dus. Hoe dat zo?
Anders dan Bok bedoeld had (want Bok is vredelievend, doch trots op zijn afkomst), zijn er rechts-extremistische Afrikaners (juist ja, die van Apartheid en ander neonazistisch gespuis), die het lied opvatten als een oorlogsverklaring. Met name de zin ‘De La Rey, De La Rey sal jy die Boere kom lei?’ klinkt hun als marsmuziek in de oren. Het betekent dat het Boerevolk om een leider vraagt, zo vinden zij, die het kan beschermen tegen ANC terreur en een nieuwe natie zal doen opstaan… Het zijn dezelfde mensen die bij concerten van Bok t-shirts dragen met ‘Praat Afrikaans of hou je bek’, al sabbelend aan een braaiworst met pul bier in de hand.
Het gevolg? In een rugbystadion in Pretoria wordt het nummer verboden, er komt een lobby op gang om het nummer te bannen, een minister van Cultuur weigert dat te doen, en maakt zich hard voor de vrijheid van meningsuiting, en ten slotte (want die hadden we nog niet gehad) spreekt Nelson Mandela van een generatie ‘die richting zoekt’.
Dat laatste is inderdaad een punt van zorg. Onder de Afrikaner (of Afrikaanses) jeugd is het nummer immens populair. Deze jongeren kennen Apartheid alleen uit de geschiedenisboeken, maar deze staat hen wel in de weg trots te zijn op hun afkomst, en hun identiteit te cultiveren. Het liedje geeft hen iets om trots op te zijn, iets wat verder terug gaat dan Apartheid en slaat op het Boerenverleden. Ze hoeven zich niet langer te schamen voor hun afkomst. Een nieuw etnisch bewustzijn lijkt onder de Afrikaner jeugd te zijn ontstaan.
Een bevrijding die anderen zorgen baart.
De recente geschiedenis van Zuid-Afrika blijft bizar. Na jaren van onderdrukking en vrijheidsstrijd is het altijd maar afwachten hoe nieuwe gezagshebbers omgaan met daders en hoe nakomelingen van die daders zich verder ontwikkelen. Een ultieme test voor een jonge democratie. En een vrije pers. Dus nu, poging twee.